11 de mayo de 2013

Ictiología

Lenguas indoeuropeas
Lenguas ibéricas
Lenguas afroasiáticas
Lenguas amerindias
Ictiólogo / Ictióloga
  • Origen incierto
  • Colocaciones léxicas
  • Adjetivos
  • Verbos
------------------------------
Ulises Aldrovandi (1522-1605)
Introducción

La ictiología es el campo semántico que define el vocabulario de los peces, animales vertebrados acuáticos ovíparos, cubiertos de escamas.

Ictiología
  • Peces comestibles
  • Peces de acuicultura
  • Peces de agua dulce
  • Peces de aguas profundas
  • Peces de coral
  • Peces marinos
  • Peces ornamentales (acuarios)
  • Peces pelágicos
  • Peces peligrosos
Existen aproximadamente 28.000 especies de peces, la mayoría están registradas en los diccionarios escolares bajo una palabra matriz.

Este es el campo semántico con el mayor número de préstamos léxicos del catalán y gallego. Además, es el campo semántico de la biología con el mayor número de préstamos celtas.

Rasgos semánticos
  • pez + (ciclóstomo, condrictio, teleósteo)
Hiperónimo
Hipónimos
  • atún, salmón, tiburón, etc.
Palabra prototipo
  • atún: thunnus (lat.), thýnnos (gr.), tun (ár.)
Palabra matriz
  • anguila
    · anguila americana
    · anguila eléctrica
    · anguila europea
------------------------------
ESPAÑOL
  • abadejo mabad (dim. desp.): bacalao (esp. 1495)
  • anchoveta f anchova (dim. esp. ant.): pez teleósteo clupeiforme marino comestible (Cetengraulis mysticetus), costa del océno Pacífico de Chile, México y Perú (ing. 1940)
  • angelote mángel (aum.): peje ángel, pez selacio escualiforme, España (Squatina squatina)
  • bacaladilla fbacalada (dim.): pez teleósteo gadiforme gádido marino comestible (Gadus macrocephalus)
  • bocanegra mboca + negro: pez selacio carcarriniforme (Galeus melastomus)
  • boquerón mboquera, abertura ← boca (aum.): anchoa, pez teleósteo clupeiforme marino (Engraulis encrasicolus), Europa (esp. 1460)
  • cabrilla fcabra (dim.): pez teleósteo acantopterigio perciforme (Serranus cabrilla)
  • cachucho mcacho, pez cipriniforme (desp.): pez teleósteo acantopterigio perciforme, de color rojo y carne comestible, 40 cm, mar Caribe (Serranus oculatus)
  • cachuelo mcacho, pez cipriniforme (dim.): pez teleósteo, fisóstomo, comestible, de río, 8 cm, Europa (Leuciscus leuciscus)
  • dorado mdorar: pez teleósteo acantopterigio (Coryphaena hippurus), mar Caribe y océano Pacífico (ing. 1604)
  • gata fgato: tiburón, pez selacio orectolobiforme marino comestible, mar Caribe, Colombia (Ginglymostoma cirratum)
  • marrajo mmorro, nombre hipocorístico de gato ← morr–, voz para llamar al gato (voz expresiva): tiburón, pez selacio lamniforme (Isurus oxyrinchus), cosmopolita, Colombia (esp. 1616)
  • pejegallo m peje, pez + gallo, por la cresta carnosa que le baja hasta la boca: pez quimeriforme sin escamas, Chile (Callorhinchus callorynchus)
  • pejerrey mpeje, pez + rey: pez teleósteo acantopterigio ateriniforme comestible, España (Atherina presbyter)
  • pejesapo mpeje, pez + sapo: rape
  • tapaculo mtapar, cubrir + culo: pez pleuronectiforme, de color café y cuerpo aplanado como el lenguado, Cádiz y Cuba (Achirus lineatus)
  • tintorera ftinturartinta: tiburón azul, pez carcarriniforme cosmopolita, que tiene dientes triangulares y cortantes, los de la mandíbula superior son más anchos y la punta está dirigida hacia atrás, océano Atlántico, Colombia (Prionace glauca)
  • torillo mtoro (dim.): pez teleósteo acantopterigio perciforme marino (Blennius spp.)
  • torito mtoro (dim.): pez teleósteo tetraodontiforme (Acanthostracion quadricornis)
  • tremielga ftremere, temblar (lat.) + mielga, pez torpedo: torpedo (esp. 1540)
------------------------------

LATÍN
  • acedía facetum, vinagre ← acere, ser agrio ← acer, acris, agrio: platija (esp. 1495)
  • águila f aquila: pez selacio miliobatiforme, parecido a la raya (Myliobatis aquila), cosmopolita (ing. 1856)
  • aguja f ← *acucula, agujita ← acus, por la forma alargada del pez: pez teleósteo lepisosteiforme lofobranquio, cosmopolita (Atractosteus spp., Lepisosteus spp.)

  • anguila fanguilla: pez teleósteo anguiliforme, largo y resbaladizo (Anguilla spp.), cosmopolita (esp. 1200-50 / fr. 1100-1200)
  • barbo mbarbusbarba, barba: pez teleósteo ciprínido fluvial comestible, con cuatro barbas en la mandíbula superior (Barbus barbus), Eurasia (esp. 1400-1500 / fr. 1175 / ing. 1300-1400)
  • bermejuela fvermiculus, gusanillo, bermejo, rojo: pez teleósteo cipriniforme de río, Eurasia (Rhodeus amarus)
  • bonito mbonitonbonus, bueno: pez teleósteo perciforme escómbrido comestible (Sarda sarda), Europa (esp. 1505 / fr. 1525 / ing. 1565)
  • caballa fcaballa, yegua ← caballus, caballo: pez teleósteo perciforme marino comestible (Scomber scombrus), Atlántico Norte (esp. 1599)
  • cacho m ← *cattuluscatulus, cachorro: pez cipriniforme de río (Squalius cephalus), Europa (esp. 1624)
  • corvina f corvinus, corvino, del cuervo ← corvus, cuervo, por el color oscuro: pez teleósteo acantopterigio marino comestible (Argyrosomus regius), Eurasia (esp. 1607)
  • dorada faurataaureus, dorado ← aurum, oro, con influencia de dorardeaurare: pez perciforme marino comestible, muy semejante a la boga marina, cabeza apuntada, cuerpo comprimido, grandes escamas, y color verdoso por el lomo, plateado en los costados y vientre, y con once rayas doradas a cada lado, desde las agallas hasta la cola, 25 cm (Sparus aurata), mar Mediterráneo (esp. 1490 / fr. 1525 / hol. 1842)
  • erizo mericius, erizo, mamífero con púas: pez teleósteo plectognato tetraodontiforme (Diodon hystrix)
  • escualo msqualussquama, escama: pez selacio del suborden de los Escuálidos, como el cazón y la lija (esp. 1765-83 / fr. 1754)
  • lija flixa, lija, lejía, líquido inmundo: pez selacio escualiforme comestible e industrial, la piel se usa para hacer lijas y el aceite para cocinar (Dalatias licha)
  • lubina f lobina (esp. ant.) ← lupinus, del lobo ← lupus, lobo: róbalo (esp. 1869)
  • lucio mlucius: pez teleósteo acantopterigio salmoniforme de agua dulce comestible (Esox lucius), América del Norte y Eurasia (esp. 1490)
  • melva fmilvamilvus, milano: atún, pez teleósteo perciforme (Auxis rochei)
  • mielga fmerga, bieldo, herramienta para recoger paja: pez selacio escualiforme comestible, de cuerpo aplanado, piql gruesa, pardusca, sin escamas y con tubérculos, 1 m (Squalus acanthias), cosmopolita (esp. 1335)
  • mustela fmustela, comadreja: tiburón, pez selacio carcarriniforme comestible e industrial, la piel se usa como lija (Mustelus mustelus)
  • oblada foblata, oblada, ofrenda de pan que se lleva a la iglesia por un difunto o misa de réquiem, cosas ofrecidas ← offerre, ofrecer ← ab–, a, hacia + ferre, llevar: pez teleósteo acantopterigio perciforme, marino, comestible, de color azulado o pardusco con los costados plateados, y una mancha amarilla en la cabeza y otra negra en la cola (Oblada melanura)
  • peje mpiscis, pez: pez
  • pez mpiscis: animal vertebrado acuático, de respiración branquial, cubierto de escamas y con extremidades en forma de aleta (esp. 1220-50 / fr. 980 / hol. 1220-40)
    · pez aguja m: pez teleósteo actinopterigio beloniforme (Belone belone), cosmopolita (ing. 1601)

  • · pez martillo m: pez selacio carcarriniforme escuálido, con cabeza en forma de martillo, que habita en mares tropicales, subtropicales y templados, cosmopolita (Sphyrna zygaena)
  • platija f platessa?: pez pleuronectiforme de carne poco apreciada (Pleuronectes platessa), España (esp. 1705 / fr. 1185 / ing. 1300-1400 / lat. 300-400)
  • raño maraneusaranea, araña: pez teleósteo acantopterigio escorpeniforme (Scorpaena scrofa), tropical (esp. 1832)

  • raya f raia: pez selacio rayiforme ráyido de cuerpo aplanado (Raja spp.), cosmopolita (fr. 1155 / hol. 1287 / ing. 1323)

  • rémora f remora, retraso, anguila ← remorari, detener, parar ← re–, otra vez + mora, permanencia ← morare, detener, permanecer, calco de echenéis, retención de un barco, rémora (gr.): pez teleósteo perciforme que se adhiere a otros peces o animales marinos (Remora remora), cosmopolita (esp. 1611 / fr. 1553 / hol. 1584 / ing. 1567)
  • róbalo mlobarro (esp. ant., metátesis) ← lupinus, del lobo ← lupus, lobo: pez teleósteo acantopterigio perciforme marino (Dicentrarchus labrax)
  • salmón msalmo, salmonis: pez teleósteo salmoniforme, comestible, que remonta los ríos para desovar (Salmo salar), aguas del norte (esp. 1325 / fr. 1138 / hol. 1270 / ing. 1228)
  • sargo msargus: pez teleósteo acantopterigio perciforme marino (Diplodus sargus)
  • tenca ftinca: pez teleósteo cipriniforme comestible de agua dulce (Tinca tinca), Eurasia (esp. 1330 / ing. 1200-1300)
  • torpedo mtorpedo, aturdimiento, por la inmovilidad que causa el contacto con el pez ← torpere, estar aterido, paralizado ← turpis, feo, deforme: pez selacio rayiforme, descarga una corriente eléctrica que inmoviliza a las víctimas (Torpedo spp.), cosmopolita (esp. 1545 / fr. 1538 / ing. 1520)
  • vieja fveclus, viejovetulusvetus, veteris: pez perciforme comestible, de cuerpo comprimido y cabeza grande, con tentáculos en las cejas, Islas Canarias (Blennius tentacularis)
------------------------------
CATALÁN
  • bacoreta fbacoreta (cat.) ← bakura (ár. marroquí): atún, pez perciforme escómbrido (Euthynnus alletteratus)
  • bagre mbagre, bagra (cat.) ← bagar, pargo (mozár.) ← pagrus (lat.): pez teleósteo malacopterigio silúrido de río (Ictalurus punctatus), América (esp. 1545 / fr. 1540-60)
  • castañola f castanyolacastanya, castaña (cat.) ← castanea (lat.): japuta
  • lampuga fllampuga (cat.) ← lampás, antorcha, lámparalámpein, brillar, resplandecer (gr.), por el color dorado de su piel: pez teleósteo perciforme marino comestible (Coryphaena equiselis), mar Mediterráneo (cat. 1368 / esp. 1423)
  • lisa fllisa, llíssera, mújol (cat.) ← ?: pez teleósteo cipriniforme de río (Cobitis taenia), Eurasia (esp. 1525?)
  • mújol mmugle (esp. ant. 1475) ← mújol (cat.) ← mugil, mugilis, múgil, tiburón (lat.): pez teleósteo perciforme comestible (Mugil cepahlus), mar Mediterráneo (cat. 1324 / esp. 1734)
  • musola f mussola (cat.) ← mustela, comadreja (lat.): tiburón, pez selacio carcarriniforme cosmopolita (Mustelus spp.)
  • pagel mpagell (cat.) ← *pagelluspager, pargo (lat.): pez teleósteo actinopterigio perciforme comestible (Pagellus erythrinus), mar Mediterráneo (esp. 1525)
  • rape mrap: pez teleósteo lofiforme marino (Lophius piscatorius), Europa (esp. 1817)
  • sorel msorell (cat.) ← šuríl, lagartija (mozár.) ← saurus (lat.) ← sauros, lagarto (gr.): jurel
------------------------------
FRANCÉS
  • alevín malevin (fr.) ← *allevamenallevare, criar ← ad–, a + levare, levantar ← levis, leve (lat.): cría del salmón o la trucha, usada para repoblar ríos, lagos y estanques (fr. 1100-1200 / ing. 1868)
  • bical mbécard (fr.) ← beccus, pico, punta (lat.) ← *beccos (gal.): salmón macho (fr. 1540)
  • eperlano méperlan (fr.) ← *spirling (fran.): pez teleósteo salmoniforme (Osmerus eperlanus), Europa (esp. 1817 / fr. 1200-1300)
  • fletán mflétan (fr.) ← *vletingvlete, pez raya, plano (hol.): pez pleuronectiforme (Hippoglossus hippoglossus), mares del norte (fr. 1554 / hol. 1485)
  • locha floche (fr.) ← *laukka (lat. popular) ← *leuka, blancura, por el color del pez (gal.): loche, pez teleósteo cipriniforme comestible (Nemacheilus barbatulus), Eurasia (esp. 1675-1700 / fr. 1275-1300 / ing. 1300-1400)

  • merluza fmerlusmerlanmerle + lus, lucio: pez teleósteo anacanto gadiforme, comestible (Merluccius merluccius), océano Atlántico y Pacífico (esp. 1397 / fr. 1285)
  • percha fperche (fr.) ← perca (lat.) ← pérke (gr.): perca (fr. 1175 / ing. 1300)
  • salmonete msurmulet, mújol ← sormulet ← *sor (fr.) ← saurus, jurel (lat.) + mulet, salmonete (fr.) ← mullus, rojizo (lat.): pez teleósteo acantopterigio perciforme marino comestible (Mullus barbatus), Eurasia y África (esp. 1555 / fr. 1170)
------------------------------
GALLEGO
  • chopa fchoupa (gall.) ← clupea, sábalo (lat.): pez perciforme (Spondyliosoma cantharus), Europa (esp. 1729)
  • faneca ffaneco, mocho, desorejado (gall. / por.)?: pez teleósteo gadiforme marino, mar Cantábrico (Trisopterus luscus)
  • lorcha florcha: alacha
------------------------------
PORTUGUÉS
  • alecrín malecrim (por.) ← aliklíliklíl almalík, corona del rey ← iklil, corona + málik, rey (ár.): pez selacio carcarriniforme, especie de tiburón, cosmopolita (Galeocerdo cuvier)
  • perca fperca (por.) ← perca (lat.) ← pérke (gr.): pez teleósteo acantopterigio perciforme fluvial comestible (Perca fluviatilis), Europa (esp. 1843)

  • piraña fpiranha (por.) ← pirá ánha, pez sierra ← pirá, pez + ánha, diente (tup.): pez teleósteo caraciforme carnívoro (Pygocentrus spp.), región del Amazonas, América del Sur (fr. 1795 / hol. 1950-2000 / ing. 1869)

  • tiburón mtubarão (por.) ← uperú, iperú (tup.): pez selacio lamniforme, habita en mares tropicales, subtropicales y templados (Carcharias taurus), cosmopolita (esp. 1519 / por. 1500)
------------------------------
PROVENZAL
  • arenque marenc (prov.) ← hering (alto al. ant.), *haring (fran.) ← *harenga (germ.): pez teleósteo clupeiforme marino comestible (Clupea harengus, C. pallasii), hemisferio Norte (esp. 1277 / fr. 1100-1200 / hol. 1287 / ing. 1050 / lat. 200-300)
  • besugo mbesuc, besugue, bizco: pez perciforme comestible de carne blanca (Pagellus bogaraveo), Eurasia (esp. 1330)
  • capelán mcapelán, capellán (prov.) ← cappellanuscappella, capilla (lat.): pez osmeriforme salmónido (Mallotus villosus), océanos Atlántico y Ártico (fr. 1540 / ing. 1620)
  • rescacio mrascassorascas, tiñoso, rudo, rugoso ← rasco, tiña (prov.) ← rasicare, rascarradere, afeitar, raer, rascar (lat.): pez teleósteo acantopterigio perciforme (Callionymus lira), océano Atlántico, mar Mediterráneo (esp. 1867 / fr. 1560)
------------------------------
GRIEGO
  • amia famia (lat.) ← amía, tiburón: lamia, tiburón
  • anchoa fanchova (esp. ant.) ← *apiuvaaphye (lat.) ← aphýe, plato preparado con diferentes clases de pescado frito: pez teleósteo clupeiforme marino (Engraulis spp.), cosmopolita (esp. 1495 / fr. 1546 / hol. 1518 / ing. 1595)
  • boga fboca, buey (lat.) ← bôkabôxboûs, buey + óps, vista, ojo: pez teleósteo marino (Chondrostoma polylepis), España y Portugal (esp. 1423)
  • céfalo mcephalus (lat.) ← képhalos, cabezón ← képhale, cabeza: róbalo
  • celacanto mcoelacanthus, espina hueca (lat.) ← koilos, hueco + ákantha, espina: pez teleósteo celacantiforme (Latimeria chalumnae, L. menadoensis), Madagascar e Indonesia (fr. 1890 / ing. 1857)
  • centrarco mkéntron, aguijón: pez teleósteo acantopterigio perciforme, América (Centrarchus macropterus)
  • centrina fkéntron, aguijón: pez selacio escuálido, que tiene las aleta dorsal cruzada por una espina, 1 m, mar Mediterráneo y océnos Atlántico y Pacífico (Squalus spp.)
  • centrisco mkentrískos: trompero, pez signatiforme, mar Mediterráneo (Macroramphosus scolopax)
  • congrio mconger, congri, anguila marina (lat.) ← góngros: pez teleósteo anguiliforme marino comestible (Conger spp.), cosmopolita (esp. 1330 / fr. 1200-1300 / hol. 1555 / ing. 1602)
  • coto mcottus (lat.) ← kóttos: pez teleósteo acantopterigio escorpeniforme comestible de río (Cottus spp.)
  • escaro mscarus (lat.) ← skáros: pez teleósteo acantopterigio perciforme (Scarus spp.), océano Atlántico y Pacífico (fr. 1560)
  • escorpena fscorpaena (lat.) ← skórpaina, escorpena: escorpina, pez teleósteo acantopterigio escorpeniforme (Scorpaena spp.), océano Atlántico (fr. 1119 / lat. 0-100)
  • fice mphycis (lat.) ← phykís: pez teleósteo acantopterigio gadiforme marino comestible (Phycis phycis)
  • gimnoto mgymnotusgymnonotus (lat., haplología) ← gymnós, descubierto + notos, torso: pez teleósteo acantopterigio gimnotiforme que produce una descarga eléctrica (Electrophorus electricus), habita en las cuencas de los ríos Orino y Amazonas, América del Sur, Colombia (fr. 1771)
  • gobio mgobius (lat.) ← kobiós: pez teleósteo acantopterigio cipriniforme de río (Gobio gobio), Eurasia (esp. 1555 / fr. 1392 / ing. 1400-1500)
  • hipocampo mhippocampus (lat.) ← hippókamposhíppos, caballo + kámpe, curvatura, sinuosidad: caballito de mar, pez teleósteo singnatiforme (Hippocampus spp.), mares tropicales (esp. 1822 / fr. 1566 / hol. 1847)
  • lamia famia (lat.) ← amía, tiburón: pez teleósteo amiforme, América del Norte (fr. 1558)
  • morena fmuraena, anguila de mar, lamprea (lat.) ← murainamuros, anguila de mar: pez teleósteo anguiliforme, se comía antiguamente (Muraena spp.), cosmopolita (esp. 1400-25 / fr. 1100 / hol. 1514 / ing. 1624)
  • múgil mmugil, mugilismullus, mújol rojo, rojizo (lat.) ← mýllos, mújol: mújol (cat. 1324 / esp. 1628 / fr. 1185 / ing. 1300-1400)
  • obispo mepiscopus, obispo, clérigo superior de una diócesis (lat.) ← epískopos, guardián, protector ← episképtomein, examinar, inspeccionar ← sképtomein, mirar: pez selacio rayiforme, de cabeza abultada, ojos grandes y el hocico prolongado en forma de mitra, 2,5 m (Pteromylaeus bovinus)
  • palometa fpelamýs, pelamýdos, bonito: japuta (esp. 1526 / fr. 1552)
  • pargo mpagro (esp. ant.) ← pagrus (lat.) ← phágros phágein, comer: pez teleósteo perciforme, comestible (Pagrus pagrus), cosmopolita (esp. 1613 / fr. 1554 / ing. 1671)
  • quimera fchimaera, animal fabuloso (lat.) ← chímaira, monstruo fabuloso en forma de león, cabra y serpiente ← chímaros, cabra de un año ← cheíma, cheimónas, invierno: pez holocéfalo quimeriforme quimérido (Chimaera spp.), mar Caribe y Mediterráneo (fr. 1803)
  • salpa fsalpa (lat.) ← salpé: dorada (esp. 1611)
  • siluro msilurus (lat.) ← sílouros: pez teleósteo acantopterigio siluriforme de agua dulce (Silurus spp.), Europa (esp. 1555 / fr. 1558)
  • trucha ftructa (lat.) ← troktés, tragona, voraz: pez salmoniforme comestible (Salmo trutta fario), plato típico de la Laguna de Neusa (esp. 1220-50 / fr. 1175 / ing. 1050)
------------------------------
GÓTICO
  • carpa fcarpa (lat.) ← *karpa (gót.) ← ? (leng. preindoeuropea): pez teleósteo de agua dulce comestible (Cyprinus carpio), Eurasia (esp. 1599 / fr. 1268 / hol. 1285-6 / ing. 1393)
------------------------------
ALEMÁN
  • esturión msturio, sturionis (lat.) ← *sturio (fran.): pez teleósteo acipenseriforme comestible, los huevos son la fuente del caviar (Acipenser spp., Huso spp., Pseudoscaphirhynchus spp., Scaphirhynchus spp.), Eurasia y América del Norte (esp. 1525 / fr. 1000-1100 / hol. 1285 / ing. 1200-1300)
------------------------------
INGLÉS
  • breque mbleak, albur, pez teleósteo cipriniforme: breca
------------------------------
CELTA
  • alosa f alosaalausa (lat.) ← ?: sábalo (fr. 1100-1200)

  • lamprea flampredanaupreda (lat.) ← ? (cel.), con influencia de lambere, lamer (lat.): pez ciclóstomo petromizontiforme (Petromyzon marinus), Eurasia (esp. 1335 / fr. 1175-1200 / hol. 1100 / ing. 1300-1400 / lat. 600-700)
  • reo mrhedum (lat.) ← ?: trucha de mar
  • rodaballo m ← *rotoballos, cuerpo redondo ← *roto, redondo ← *rota, rueda + *ballos, cuerpo, miembro (cel.): pez teleósteo pleuronectiforme (Psetta maxima), Eurasia (esp. 1495)
  • sábalo m ← *sabolos ← *samos, verano, porque en esta época aparecen estos peces en los ríos: pez teleósteo clupeiforme marino comestible (Alosa alosa), océano Atlántico y mar Mediterráneo (esp. 1330)
  • saboga f ← *sabauca: sábalo, pez teleósteo clupeiforme, Europa (Alosa fallax)
------------------------------
VASCO
  • angula f angula (vas.) ← anguilla, anguila (lat.): cría de la anguila (esp. 1884)
  • arangorri marrain, pez + gorri, rojo: escorpena
  • bacalao mbacallao (esp. ant.) ← bakailao (vas.) ← kabeljaucabellauwus (hol.) ← cabilhau, kabiljakcap, cabeza (gasc.) ← caput (lat.), sin embargo, es poco probable que su origen sea provenzal porque las formas latinas tomaron esta palabra del holandés: pez teleósteo acantopterigio anacanto gadiforme gádido (Gadus morhua), Atlántico norte (esp. 1519 / fr. 1278 / hol. 1163)
  • esguín mizokin, salmón: cría del salmón
------------------------------
ÁRABE
  • alacha f? (mozár.) ← halex, halecis / allec, allecis, escabeche, el pescado usado como condimento (lat.): pez teleósteo ofidiforme marino (Ophidion barbatus), océano Atlántico y mar Mediterráneo (esp. 1495)
  • aladroque malhatrúk, el bocón (ár. hispánico) ← *hatr, chocarrería, chiste grosero, trampa, por el tamaño de la boca de este pez: boquerón
  • albacora f albakúra, la albacora (ár. hispánico) ← bakurah, albacora, higo sin madurar, fruta temprana?: pez teleósteo acantopterigio comestible, se usa en la industria de enlatados (Thunnus alalunga), mar Mediterráneo (hol. 1622 / ing. 1579)
  • albur malbúri, el mújol (ár. hispánico) ← buri, albur, mújol (ár.) ← br, mújol (egip.), comparar con bore (copt.): pez teleósteo cipriniforme de río, parecido al mújol (Alburnus spp.), mar Mediterráneo (esp. 1330)
  • atún mattúnn, el atún (ár. hispánico) ← tun, atún  (ár.) ← thunnus (lat.) ← thýnnos (gr.) ← tannín, monstruo marino (heb.): pez teleósteo acantopterigio perciforme (Thunnus thynnus), que vive en el océano Atlántico y Pacífico (esp. 1330 / fr. 1398 / hol. 1350-1400 / ing. 1881) 
  • breca flobráyk(a) (ár.) ← rubra, rojiza ← ruber, rojizo (lat.): mújol, pez teleósteo perciforme comestible, Europa (Mugil cepahlus)
  • cherna fčérniya (mozár.) ← acernia (lat. vulgar) ← ácherna (gr. vulgar): mero, pez perciforme comestible, cosmopolita (Epinephelus guaza)
  • japuta fšabbúta (ár. hispánico) šab(b)ut (ár.) ← šabbuta (aram.): castañola, pez perciforme (Brama brama), oceáno Atlántico, Pacífico e Índico (esp. 1789)
  • jurel mšuríl, lagartija (mozár.) ← saurus (lat.) ← sauros, lagarto (gr.): pez perciforme comestible (Trachurus trachurus), océano Atlántico (esp. 1505)
  • mojarra fmoharra, pieza metálica que forma la punta de una lanza, comprende la cuchilla y el cubo con que se asegura en el asta ← muhárraf, orillado, muharráb, afilado ← hárrab, afilar, aguzar: pez teleósteo perciforme comestible (Diplodus vulgaris), América (esp. 1676)
------------------------------
ARAHUACO
  • biajaiba fbia, ? + šaiba, jaiba (arah. de las Antillas): pez teleósteo marino comestible, mar Caribe (Mesoprion uninotatus, Neomaenis synagrys)
  • casabe mcazabí, pan de yuca, cazabe (arah.) / caçábi, pan de yuca (taí. de Santo Domingo): pez teleósteo perciforme, mar Caribe (Chloroscombrus chrysurus)
  • guaicán mwaican (arah. de las Antillas): rémora
------------------------------
GUARANÍ
  • pacú m?: pez teleósteo caraciforme de agua dulce comestible, Argentina y Paraguay (Mylossoma spp., Colossoma spp., Metynnis spp.)
  • surubí msuruví, surubí: suribí, pez teleósteo siluriforme de agua dulce, que habita en el río de la Plata, Argentina (Pseudoplatystoma spp.)
------------------------------
MAPUCHE
  • pichihuén mpichi, pequeño + huenu, arriba: pez teleósteo acantopterigio perciforme comestible, costas de Chile (Menticirrhus ophicephalus)
------------------------------
TAÍNO
  • bajonado m?: pez teleósteo escorpeniforme comestible, Cuba (Calamus bajonado)
  • dajao mdahao: pez teleósteo mugiliforme fluvial comestible, América (Agonostomus monticola)
------------------------------
TARASCO
  • charal mcharare: pez teleósteo ateriniforme comestible, lagunas del estado de Michoacán, México (Chirostoma jordani)
------------------------------

ORIGEN INCIERTO
  • aligote m?: pez teleósteo perciforme marino (Pagellus acarne)
  • arapaima m?: pez teleósteo osteoglosiforme de lagos y ríos, es el pez más grande de agua dulce del mundo, 3 m, 250 k, América del Sur (Arapaima gigas)

  • barracuda f? / barra, tubo metálico + –uda, –udo ← –utus, suf. adj. (lat.): pez teleósteo acantopterigio marino carnívoro (Sphyraena barracuda), mares tropicales y templados (fr. 1840-60 / hol. 1950-2000 / ing. 1678)
  • bichir m?: pez teleósteo polipteriforme (Polypterus spp.), África (esp. 2010)
  • budión m?: baboso, pez perciforme comestible, España (Labrus bergylta)
  • cají m? (leng. de Cuba / taí.): pez teleósteo perciforme, Cuba (Mesoprion flavescens)
  • cangüeso m?: torillo
  • carite m?: pez sierra, pez selacio pristiforme comestible, Puerto Rico, República Dominicana y Venezuela (Pristis pectinata)
  • cauque m?: pejerrey grande, pez teleósteo ateriniforme, Chile (Atherina caucus)
  • cepola f?: pez teleósteo perciforme, España (Cepola macrophthalma)
  • chacarona f?: pez teleósteo acantopterigio perciforme, Islas Canarias (Dentex canariensis)
  • chanquete m?: pez clupeiforme, España (Aphya minuta)
  • chiribico m?: pez teleósteo plectognato perciforme, Cuba (Pomacanthus paru)
  • cibi m?: pez teleósteo perciforme comestible, Cuba (Caranx spp., C. ruber)
  • cojinúa f?: pez teleósteo perciforme comestible, Cuba, México y República Dominicana (Caranx pischetus)
  • cubera f?: pez teleósteo perciforme, Cuba y Puerto Rico (Lutjanus pargus)
  • galludo m?: tiburón, pez selacio escualiforme, España (Squalus blainville)
  • loina f? / ? (vas.): pez cipriniforme de río, Álava y Navarra, España (Chondrostoma nasus)
  • macabí m?: pez teleósteo albuliforme comestible, Colombia y Cuba (Albula vulpes)
  • manjúa f?, banco de peces (Cantabria, España): anchoa (Cuba)
  • martina f?: lorcha, alacha (España)
  • olomina f?: pez teleósteo ciprinodontiforme comestible, América Central (Poecilia vivipara)
  • sesí m?: pez teleósteo perciforme, Cuba y Puerto Rico (Anisotremus moricandi)
  • sula f ?: pejerrey
  • tarpón m?: pez teleósteo elopiforme marino, se usa para pesca deportiva (Megalops atlanticus, M. cyprinoides), costas del mar Caribe y del océano Atlántico, Colombia (ing. 1685)
------------------------------
Colocaciones léxicas
  • manta raya fmanta, prenda rectangular para abrigar + raya, pez selacio rayiforme: pez selacio rayiforme ráyido (Manta birostris), mares tropicales (ing. 1951)
  • zorra de mar fzorra, mamífero carnívoro + de + mar, gran extensión de agua salada: tiburón, pez selacio lamniforme (Alopias vulpinus)
------------------------------
Adjetivos
Latín
  • anguiliforme adj, manguilla, anguila + –formis, en forma de ← forma, forma: pez teleósteo actinopterigio de cuerpo cilíndrico, como la anguila
  • escuálido adj, msqualidus, tosco, sucio ← squalere, cubrir con escamas o suciedad ← squalus, sucio: pez selacio de cuerpo fusiforme, hendiduras branquiales a los lados, detrás de la cabeza, y cola robusta (fr. 1842)
  • pisciforme adjpiscis, pez + –formis, en forma de ← forma, forma: de forma de pez (fr. 1776)
Griego
  • acantopterigio adj, mákantha, espina + pterígion, ala: perteneciente o relativo a los peces teleósteos de aleta espinosa, casi todos marinos, como el atún, el pez espada y el besugo
  • ciclóstomo adj, mkýklos, círculo + stóma, boca: pez primitivo de cuerpo alargado y cilíndrico, esqueleto cartilaginoso, piel sin escamas, sin mandíbulas y boca en forma de ventosa (clase Cyclostomata), como la lamprea (fr. 1819 / ing. 1835)
  • plectognato adj, mplektós, unido, soldado + gnáthos, mandíbula: pez teleósteo acantopterigio tetraodontiforme, que carece de aletas abdominales, tiene la mandíbula superior fija y la piel provista de placas óseas, a veces con púas, como el erizo (fr. 1827)
------------------------------
Verbos
------------------------------
Estructura del léxico
Ciencias naturales
Ciencias biológicas
Ciencias agropecuarias
Ciencias sociales
------------------------------
Jairo, Soraya, Victoria E. y Héctor F. Paz Roque
------------------------------
Bibliografía
Cuéllar Moyano, F. Diccionario etimológico de zoología: Ictiología Peces [en línea]. Bogotá: Español Internacional, 2008. Disponible en: http://espanolinternacional.blogspot.com/ [día de mes de 2013].
© 2007 Español Internacional